Ήθη, έθιμα και παραδόσεις της Σαμοθράκης - Σαμοθρακήτικα γιατροσόφια και ξόρκια

 

6. Σαμοθρακίτικα γιατροσόφια και ξόρκια

Στην Σαμοθράκη, όπως και σε άλλα μέρη της Ελλάδας, επειδή κάποιες αρρώστιες δεν μπορούσαν να της εξηγήσουν  είτε γιατί ο λαός ήταν φτωχός και δεν είχε  καλή μόρφωση ή γιατί η επιστήμη δεν είχε εξελιχθεί τόσο, οι άνθρωποι κατέφευγαν στις δεισιδαιμονίες. Για να διώξουν τα κακά πνεύματα και τα αερικά, καθώς μόνο με αυτό μπορούσαν να τα εξηγήσουν. Επίσης ας μην ξεχνάμε ότι στη Σαμοθράκη υπήρχε ήδη μια επιρροή από τα Καβείρια Μυστήρια που τελούνταν κατά την Αρχαιότητα.

To ξεβάσκαμα  "του ματ"

Υπάρχουνε πολλοί που πιστεύουνε στη βασκανία και στις δυσάρεστες συνέπειες που έχουνε. Αυτό το παραδέχεται και η θρησκεία μας και θεωρείται ότι υπάρχει ειδική ευχή. Στην Σαμοθράκη πιστεύουνε ότι η βασκανία προέρχεται από ανθρώπους που θέλουν κάτι πολύ ή το χαίρονται. Έτσι λέγεται ότι έχουν κάποια υπερφυσική δύναμη στα μάτια τους, τα οποία είναι γαλανά και κάνουν αμέσως ζημιά στο αντικείμενο που έχει τραβήξει την προσοχή τους, το οποίο μπορεί να είναι άνθρωπος ή ζώο. Αν ο ματιασμένος καταλάβει κάτι φωνάζει τον παπά για να του διαβάσει ειδική ευχή. Η Διαδικασία του ξεματιάσματος είναι η εξής:

Καπνίζουν το ματιασμένο με το λουλούδι του Χριστού "του Ξτου του λουλούδι" που το παίρνει κάθε οικογένεια τη Μεγάλη Παρασκευή από τον Επιτάφιο από το χέρι του παπά. Αν το λουλούδι που βάζουν στο θυμιατήρι  "πατλακίσι", τότε πρόκειται σίγουρα για βάσκαμα. Μετά ρίχνουν τα κάρβουνα και τα αποκαΐδια του λουλουδιού σε ένα ποτήρι με νερό. Μετά ραντίζουν ελαφρώς τον ματιασμένο και πίνει 3 γουλιές από το νερό. Αμέσως πρέπει να δει  εάν υπάρχει άνθρωπος στα βουνά και στα άκαρπα δέντρα. Αν όμως το περιστατικό είναι μορφής βαριάς τότε έρχεται η ειδικός για το βάσκαμα. Παίρνει ένα κλειδί ή ένα μαυρομάνικο μαχαίρι, σταυρώνει τον βασκαμένο 3 φορές και λέει σιγανά:

"Έλα Χριστέ κι Παναγιά
κι άγιουμ Γιάννι αφέντη ( και Άγιε Γιάννη αφέντη )
η γι αγιλάδα γέννησι
πυρκαγιό μουσχάρ ( η αγελάδα γέννησε μοσχάρι κόκκινο με μαύρες σκιές )
δε τρώει αν έτρουγι  ( δεν τρώει όπως έτρωγε )
δε πιν(ι) αν έπι ι  ( δεν πίνει όπως έπινε )
αφέντης Ξτος κατήβην ι ( ο αφέντης Χριστός κατέβαινε )
μι ντ'  ασ(ι)μένια πατιικα (Με την ασημένια ράβδο πατήτρα)
να του σταυρώστει τρεις φουρές
να φάει ως ερώγει
να πιεί ως έπιν  ι
- Ισύ Βουσκουγιάννι που πας (απευθύνεται σε κάποιο πονηρό βασκογιάννη)
- Πάγου ζντου... ( πάω στον τάδε, αυτόν δηλαδή που βασκάθηκε, απαντά ο βάσκανος Γιάννης)
να ντου δώσου αν ιτιιχάρ (να τον δώσω ρίγος αβατριχίλα)
να ντου δώσου τέλλα  ( να τον δώσω τρέλα, παροξυσμό)
- Nα μη πάς, να πάς στα όρ ( να μη πάς,να πάς στα όρη στα βουνά και στα βνά κι στ΄ άκαρπα ( τα άκαρπα τα δέντρα ) εκεί δένταα ικεί απ΄δεν ακούγιτει ( που δεν ακούγεται ανθρώπινη )ανθρουπνή φουνή κι πιτνίσια λαλιά (φωνή ούτε λαλιά πετεινού)."

Το ανεμοποίημα

Το ανεμοποίημα το χρησιμοποιούν εκείνη την εποχή ως γιατροσόφι για το γιάτρεμα του πόνου του στόματος, ούλων και δοντιών και έτσι περνούσε  ο πόνος με τα λόγια που έλεγαν:

"τρία αδέρφια γηνταν (ήταν) πιο τσ(ι)κουρ βαστουσαν  (πυρωμένο τσεκούρι βαστούσαν ) πια κλαδιά κοιτάν (πυρωμένα κλαδιά έκοβαν) πιο μαντικό φααζαν (πυρωμένο μαντρί έφραζαν)

πυα ζα μαντιζαν (πυρωμένα ζώα μάντριζαν) πιο γάλα αρμεγόταν πιο τυρί κάναν ριξτου ντου σκύλου  κι ας του φαΐ"

μετά το τέλος προσπαθούσαν να βρουν ένα σκυλί να ρίξουν το τυρί που κρατούσε η γιάτρισσα  στο μαχαίρι της επάνω για να το φαΐ.

Additional information