Ήθη, έθιμα και παραδόσεις της Σαμοθράκης

Εργασία της Β' τάξης του σχολείου μας για το σχολικό έτος 2012-2013 στο πλαίσιο του μαθήματος "Ερευνητική εργασία".

 


 

Γ.Ε.Λ. ΣΑΜΟΘΡΑΚΗΣ
Ερευνητική εργασία
Β' Λυκείου
Σχολικό έτος 2012-2013

1. Η Σαμοθράκη: βουνά και παραλίες

Το βουνό της Σαμοθράκης

To  Σάος ή Φεγγάρι είναι βουνό της Σαμοθράκης με μέγιστο υψόμετρο 1.611 μέτρα. Καταλαμβάνει το μέγιστο τμήμα του νησιού της Σαμοθράκης. Είναι το ψηλότερο βουνό σε νησί του Αιγαίου (εξαιρουμένων των βουνών της Κρήτης και της Εύβοιας). To  Σάος διαθέτει πολλές πηγές οι οποίες διατηρούν νερό και την καλοκαιρινή περίοδο. Στις πλαγιές του σχηματίζονται ρυάκια και καταρράκτες καθώς και μικρές λίμνες (γνωστές και ως "βάθρες''). Οι βόρειες πλαγιές του καλύπτονται από δάση δρυός, και οι ρεματιές είναι κατάφυτες από πλατάνια και σκλήθρα. Οι κορυφές του βουνού είναι γυμνές και απόκρημνες. Η επίμονη ανάβαση του βουνού (τουλάχιστον 4-5 ώρες) μπορεί να επιχειρηθεί από τον οικισμό Θέρμα στα βόρεια του νησιού, ή από τη Χώρα της Σαμοθράκης στα Δυτικά. Σύμφωνα με την μυθολογία από την κορυφή του Σάος παρακολουθούσε ο Ποσειδώνας τον Τρωικό Πόλεμο.

ΠΑΡΑΛΙΕΣ

Η Σαμοθράκη έχει λίγες παραλίες αλλά ιδιαίτερης φυσικής ομορφιάς.Το μεγαλύτερο μέρος του νησιού, εκτός από το νοτιοανατολικό που έχει απότομες και βραχώδες ακτές περιβάλλεται από το βοτσαλωτές παραλίες. Εξαίρεση αποτελεί η παραλία Παχιά Άμμος στα νότια του νησιού με όμορφη αμμουδιά.

Οι κυριότερες παραλίες στην Σαμοθράκη είναι οι εξής:

Παχιά Άμμος

Η παραλία αυτή βρίσκετε σε έναν κόλπο στο νότιο άκρο του νησιού και προσεγγίζεται εύκολα μέσω του δρόμου. Επίσης είναι η μοναδική από τις παραλίες της Σαμοθράκης που έχει άμμο Πρόκειται για μια αρκετά μεγάλη και πολύ πλατιά παραλία με χοντρή χρήση άμμο, καθαρή θάλασσα μερικές ομπρέλες με ξαπλώστρες beach bar και χώρο στάθμευσης, ενώ στα άκρα της έχει βράχια είναι η ομορφότερη παραλία της Σαμοθράκης και το καλύτερο μέρος για χαλάρωση.

Καρκάνι

Σε αυτήν την ήσυχη παραλία οδηγεί μονοπάτι που ξεκινάει από την Παχιά Άμμο. H κατάβαση στην παραλία είναι δύσκολη έως επικίνδυνη αλλά αξίζει ως εμπειρία. Πρόκειται για μια μικρή και συνήθως έρημη παραλία με νερά που είναι κυκλωμένη από ψηλά βράχια.

Κήποι

Είναι μια από τις μεγαλύτερες παραλίες της Σαμοθράκης με ψηλά βράχια βότσαλα. Πρόκειται για μια παραλία ιδιαίτερης ομορφιάς αφού είναι αποτέλεσμα ηφαιστειακής δραστηριότητας. Βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο της Σαμοθράκης, στους πρόποδες του βουνού, όπου καταλήγει ο κεντρικός δρόμος.

Βάτος

νότια άγρια ομορφιάς με άμμο και κρυστάλλινα νερά,ενώ τριγύρω υπάρχουν μεγάλα βράχια σπηλιές και καταρράκτες. Μπορείτε να την προσεγγίσετε μόνο μέσω με βάρκα.

Φονιάς

βρίσκεται νότια του νησιού. Λέγεται έτσι από τον Πύργο του Φονιά που βρίσκεται στο άκρο της παραλίας. Πρόκειται για μια μέτρια παραλία μεγάλου μήκους με βότσαλο και πεντακάθαρα πράσινα νερά.

Γύαλι

Βρίσκεται νότια του νησιού. Σχετικά είναι μικρή παραλία με λευκά βότσαλα και γαλαζοπράσινα νερά. Η θάλασσα είναι τόσο καθαρή που είναι σαν γυαλί, από εκεί προέρχεται κι το όνομα της. Μπορείτε να έρθετε με καραβάκι που από την Καμμαριώτισσα κάνει λιγότερο από μια ώρα.

Κρεμαστός

μην φοβάστε με την ονομασία, είναι ο μεγαλύτερος καταρράκτης της Μεσογείου όπου χύνεται στην θάλασσα από μεγάλο ύψος. Εδώ μπορείτε να φτάσετε με καραβάκι για να κάνετε το μπάνιο σας με θέα τον καταρράκτη αλλά και τα Πανιά της Γριάς περίεργες γραμμές που είναι ζωγραφισμένες πάνω στους βράχους. Βρίσκεται νοτιοανατολικά λίγο ανατολικότερα από τον Βάτο.

Θέρμα

οργανωμένη παράλια με βότσαλα ψάθινες ξαπλώστρες και beach bar. Προσοχή! Στα  κρύα καθαρά νερά της βαθαίνουν απότομα.


 

2. ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ

Το σημερινό όνομα της νήσου προέρχεται από το αρχαιοελληνικό Σάμος, που σημαίνει "ύψος κοντά στο γιαλό" και ήταν μία από τις ονομασίες της κατά την αρχαιότητα, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο.

Το όνομα του νησιού είναι ευρύτατα γνωστό λόγω του αγάλματος της πτερωτής Νίκης (Νίκη της Σαμοθράκης), που βρίσκεται σήμερα στο Λούβρο των Παρισίων και χρονολογείται από το 220-190 π.Χ. Εικάζεται ότι το άγαλμα ήταν ανάθημα των Ροδίων στους Μεγάλους Θεούς για κάποια θαλάσσια νίκη και ανακαλύφθηκε τεμαχισμένο σε 118 κομμάτια, διάσπαρτα στην περιοχή του ιερού τους, το 1863 από το Γάλλο αρχαιολόγο Charles Champoiseau.

Η Σαμοθράκη κατοικούνταν από τα προϊστορικά χρόνια, όταν γεννήθηκε η μυστηριακή θρησκεία των Καβείρων που καθιέρωσε το νησί ως ένα από τα μεγαλύτερα θρησκευτικά κέντρα της αρχαιότητας. Αργότερα, κατά τον 7ο αιώνα, ήρθαν στο νησί οι πρώτοι Έλληνες, αιολικής καταγωγής. Η σημερινή Παλαιάπολη, αποτελούσε κατά την αρχαιότητα το σημαντικότερο κέντρο του νησιού το οποίο κυβερνιόταν από «βασιλέα», λάτρευε ως προστάτιδα την Αθηνά και έκοβε δικό του αργυρό νόμισμα. Στη συνέχεια η Σαμοθράκη πέρασε στην εξουσία των Μακεδόνων και των Ρωμαίων.

Ο Περσέας, ο τελευταίος βασιλιάς της Μακεδονίας, επέλεξε το νησί ως τελευταίο καταφύγιο του πριν πέσει στα χέρια των Ρωμαίων. Κατά το Μεσαίωνα, στα πλαίσια της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, το νησί αποτελούσε τόπο εξορίας, και δεχόταν συχνά επιδρομές ξένων, Σλάβων, Σαρακηνών ή άλλων πειρατών.

Για προστασία από τις επιθέσεις χτίστηκε το κάστρο της Χώρας καθώς και οι πύργοι-βίγλες στην Παλαιάπολη και το Φονιά. Στην εποχή της Ευρωπαϊκής Αναγέννησης και στα νεότερα χρόνια η Σαμοθράκη γνώρισε σοβαρές δοκιμασίες: την κυριαρχία από τους Γενουάτες Gattilusi το 1430 και την κατάκτηση από τους Τούρκους το 1479. Ιδιαίτερα η τελευταία κατάκτηση οδήγησε σε δραματική μείωση του πληθυσμού, που το 17ο αιώνα περιοριζόταν στους 800 μόλις κατοίκους.

Την ανοδική πορεία του επόμενου αιώνα ακολούθησε η επανάσταση του 1821, όταν οι Τούρκοι έσφαξαν το μεγάλο μέρος των εξεγερμένων κατοίκων. Όμως το νησί κατάφερε να αναγεννηθεί οικονομικά και πληθυσμιακά και το 1912 ενώθηκε με την Ελλάδα. Μετά τη δοκιμασία του Β' Παγκοσμίου πολέμου ακολούθησε η αιμορραγία της μετανάστευσης. Τελικά όμως η Σαμοθράκη για άλλη μια φορά ορθοπόδησε και σήμερα αριθμεί περίπου 2500 κατοίκους.


 

3. Ονόματα  κατοίκων της Σαμοθράκης

Βασδέκης : από το τούρκικο βαζ (γεράκι) + dek (όμοιος με) δηλαδή όμοιος με γεράκι.

Καλακίκος : από τις πιο παλιές οικογένειες του νησιού. Το ΕΠ πιθανόν από το τούρκικο Καλακ με σημασία ανήσυχος νευρικός.

Ματσάς : Το ΕΠ από το τούρκικο maca (όξινη) και άνθρωπος επίμονος πολύ πιθανό από τη σαμοθρακίτικη λέξη μάτσ, είδος σπιτίσιου ζυμαρικού.

Μυλωνάς : ΕΠ οικογένεια Μυλουνάτ.

Μαμουγιώργης : ΕΠ  οικογένεια Μαμουγιωργάτ, Πιτκάτ. Γιατί ήταν λυριτζής έπαιζε λύρα. Το ΕΠ σύνθετο από τη σαμοθρακίτηκη λέξη μαμού ''γιαγιά'' + ΒΑ Γιώργες.

Συκάς : ΕΠ οικογένεια Σκαδάτ, πολύκλαδη οικογένεια που απέκτησε νέα ΕΠ όπως Τερζή, όπως το τούρκικο ''Kahir'', ανήσυχος, ανυπόμονος, που φοβάται. Το Συκάς δηλώνει αυτόν που αγαπά ή εμπορεύεται τα σύκα.

Τσιριγώτης : ΕΠ Τσιριγουτάτ από το ιταλικό (erigo=Κυθάρα + κ.τ.λ και Τριανταφυλλίδης).

Ψούνης : Το ΕΠ από την σαμοθρακίτΙκη λέξη Ψούνος, Ψούνι=ψώνια, ψωμί.

Χαρανάς : ΕΠ επαγγελματικό από τη λέξη χαρανί (τουρκ. Hereni ''χύτρα'' +  κ.τ.λ.)

Κούσιαντας : ΕΠ Κουσιαντάτ, Κουσιάντοσι της Μικράς Ασίας= το νησί των πουλιών, δηλ η Έφεσος.

Σαράντος : ΕΠ οικογένεια Σαντάτ. Το ΕΠ  είναι πρόσφατο και δημιουργήθηκε από το ΒΑ όνομα ενός μέλους της οικογένειας.


 

4. Πανηγύρια,  γιορτές, κοινωνικές εκδηλώσεις

Πανηγύρια-Σαμοθράκη

Ο λαός της Σαμοθράκης έχει κρατήσει πολλά από τα έ8ιμα και την παράδοση του. Κυρίως η θρησκευτική του πίστη, εκδηλώνεται στις διάφορες θρησκευτικές γιορτές όταν πανηγυρίζουν οι τοπικές εκκλησίες. Ο Κόσμος του νησιού εξακολουθεί να συρρέει στα εκκλησάκια που πανηγυρίζουν, όπου μετά τη λήξη της θείας λειτουργίας ακολουθεί παραδοσιακό γλέντι.

Στις 18 Ιανουαρίου του  Αγίου Αθανασίου, πανηγυρίζει η εκκλησία του Μετοχίου της Μονής Ιβήρων στα Αλώνια. Το μοναστήρι φιλοξενεί και φιλεύει τις αρχές και πολλούς κατοίκους, ενώ οι υπόλοιποι φιλοξενούνται σε γνωστούς και συγγενείς στο χωρίο Αλώνια, όπου έχουν γίνει απλές σχετικά προετοιμασίες. Μετά την λειτουργία και τα φίλεμα ακολουθεί χορός ως το βράδυ στο αλώνι με τοπικά όργανα και τοπικούς σαμοθρακήτικους (γίαρ - γιαρ και άλλα).

Την Πέμπτη της Διαικαινήσημου  όλο το νησί συρρέει στην Καμαριώτισσα για να τιμήσει την Παναγία στο  το εικόνισμα της σαν αυτή την μέρα το έφερε στο νησί τους το κύμα της θάλασσας.

Την Κυριακή του Θωμά, όλο το νησί καθώς και οι αρχές του Νομού Έβρου τιμούν την μνήμη τους από τον Ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου, μέχρι το μικρο τους εκκλησάκι ψάλλοντας το τροπάριο τους.

"Πέντε μάρτυρες εκ Σαμοθράκης γόνοι πέλοντες  και εν τη Μάκρη του μαρτυρίου τον δρόμον ανύσαντες και κατασκύνοντες πλάνη την βέβηλων πίστιν  κυρήξαντες τους την πάφτυτον μνήμην  υμών γεραιροντες λυτρώσατε εκ πάσης περιστάσεως."

Στις 20 Ιουλίου του προφήτη Ηλία, θα επισκεφτούν όλοι το ομώνυμο χωριό με το εκκλησάκι του αγίου. Από εκεί  ψηλά θα θαυμάσουν  και το πανόραμα της ανοιχτής θάλασσας με την Ίμβρο και την Λήμνο. Το βράδυ, στα κέντρα του χωριού όπου προσφέρεται ψητό κατσικάκι, χαλάει ο κόσμος από το γλέντι.

Στις 26 Ιουλίου είναι της Αγίας Παρασκευής και πανηγυρίζει το ομώνυμο εκκλησάκι πλάι στον αρχαιολογικό χώρο της Παλαιόπολης. Όλοι παρακολουθούν τη θεία λειτουργία στη σκιά του τεράστιου πλατάνου και μετά θα γίνει το γλέντι στα πλατάνια  της Ασπασούδας. οι προσκυνητές, κατά οικογένειες έχουν φέρει τα φαγητά τους καθώς και στρωσίδια. Το ψημένο κρέας το σερβίρουν επάνω σε μικρά κλαδιά κουκουδιάς που έχουν  όμορφη μυρωδιά.

ΒΑΦΤΙΣΙΑ

Ο ερχομός ενός παιδιού σε μια Σαμοθρακιτική οικογένεια ήταν ένας λόγος πανηγυρισμούς. Η γέννα γινόταν με την βοήθεια της μαμής και των γυναικών, που ήταν έμπειρες σε τέτοιου είδους θέματα. Μετά από την διαδικασία της γέννας, οι συγγενείς του νεογέννητου μέλους φύλλευαν τις γυναίκες.

Επί τρεις μέρες, το νεογέννητο έμενε καλυμμένο με αλάτι, ένας οδυνηρός τρόπος αποστειρώσεως, κάτι που ταλαιπωρούσε το μωρό και το έκανε να κλαίει. Την τρίτη μέρα, η μαμή και οι άλλες γυναίκες έπλεναν το μωρό και το άλειφαν με τον κρόκο ενός αυγού. Ύστερα έριχναν το νερό στο προαύλιο της εκκλησίας ή σε καθαρό και απάτητο μέρος. Όταν έρχονταν η ώρα να μπει το μωρό στην κούνια οι συγγενείς έβαζαν χρήματα ''μπαξίσι(ι)''.

Το βάφτισμα των παιδιών γινόταν τον 3ο ή τον 4ο μήνα της ζωής του μωρού, εκτός εάν το μωρό έπασχε από σοβαρή αρρώστια, για να πάρει την θεία χάρη. Το πανηγύρι ήταν πλουσιοπάροχο, συνήθως το φάει ήταν "το γουργόβααστου", "του πιλάφ" και "του λιουτό".

Το όνομα του παιδιού συνήθως ήταν επιλογή του πατέρα, ενώ ο νονός του πρώτου παιδιού ήταν αυτός που πάντρευε το ζευγάρι. Επίσης ο νονός έδινε για δώρο μια αλλαξιά ρούχα στο παιδί και στη μητέρα ένα ύφασμα. Τα ?μαρτυριάρικα? ήταν τα χρήματα αντί κουφέτα. Επί τρία χρόνια ο νονός φρόντιζε τα Φώτα να στέλνει στο παιδί και στην οικογένεια τα δώρα όπως την βαφτιστήρια λαμπάδα και ρούχα, επίσης έστελνε ένα νόμισμα για γούρι.

Καθώς ο κουμπάρος πρόσφερε στα οικονομικά της οικογένειας του παιδιού  τα μέλη υποχρεούνταν να τον επισκέπτονται ή να δουλεύουν για αυτόν.

Αρραβώνες

Αποτελεί μια ξεχωριστή ευτυχία  για τους γονείς ή επιτυχημένη εκλογή του μέλλοντα συντρόφου της ζωής του κάθε παιδιού τους. Ο γάμος  αποτελεί ένα μεγάλο σταθμό στη ζωή του ανθρώπου,από τον οποίο εξαρτάται το υπόλοιπο της ζωής τους. Ο γαμπρός και η νύφη δεν είχαν λόγο για το ποιος θα είναι το ταίρι τους. Προπαντός η νύφη δεν είχε κανένα δικαίωμα εκλογής ή αντιδράσεως στην εκλογή των γονιών της και ιδίως του πατέρα της ο οποίος διάλεγε τον γαμπρό με βάση τα συμφέροντα του.

Ένας γαμπρός ήταν πάντα περιζήτητος εάν ήταν γόνος καλής οικογένειας και εάν ο πατέρας θεωρούνταν καλός νοικοκύρης,εάν είχε μεγάλη περιουσία όπως πολλά ζώα. Τον γαμπρό συνήθως δεν τον διάλεγαν ανάλογα με την οικονομική του κατάσταση αλλά από τα ηθικά του χαρίσματα. Τα έξοδα του γάμου τα αναλάμβανε η νύφη. Όταν η κοπέλα έφτανε σε κατάλληλη ηλικία,ο πατέρας αποφάσισε ποιόν θα παντρευτεί και μέσω της προξενήτρας η οποία έκανε συμφωνία με τους γονείς του γαμπρού για την προίκα. Οι γονείς της νύφης την καθορισμένη μέρα με κάποιο στενοί συγγενή κρατώντας στο χέρι ένα φαναράκι με αναμμένο κερί. Το φαναράκι αυτό το κρατούσαν έστω και εάν ήταν ημέρα και με αυτό έδειχναν τη μεγάλη αξία του γαμπρού.

Στο σπίτι του γαμπρού γινόταν μια συζήτηση για τα "δόσια" τα οποία έγραφαν σε χαρτί που το κρατούσε ο πατέρας του γαμπρού μέχρι τις παραμονές  του γάμου όπου γινόταν το επίσημο προικοσύμφωνο για να μην υπάρχει περίπτωση υπαναχωρήσεως. Παρ΄ αυτά όμως πολλές φορές πριν το γάμο το περιβάλλον του γαμπρού πίεζε τον πατέρα της νύφης ζητώντας κάτι παραπάνω από ότι έγραφαν τα λεγόμενα "απανουπροικιά". Μετά το "γράψιμο" ακολουθούσαν κεράσματα και ευχές και οριζόταν η ημέρα που θα γινόταν στο σπίτι του γαμπρού το κέρασμα της νύφης. Από τους πρώτους που έπρεπε να κληθούν στη σχετική τελετή ήταν ο νονός της νύφης ή του γαμπρού και οπωσδήποτε  ο προξενητής ή προξενήτρα.

Ο νονός του γαμπρού θα ήταν και ο μέλλον κουμπάρος του ζευγαριού. Για να κάνει ο γαμπρός άλλο κουμπάρο θα έπρεπε να πάρει την έγκριση του νονού του. Την καθορισμένη μέρα ξεκινούσαν οι συγγενείς της νύμφης με επικεφαλής τη νονά για το σπίτι του γαμπρού. Είχαν ετοιμαστεί τα σχετικά γλυκίσματα και η νονά είχε ετοιμάσει τη λεγόμενη "καλαθιά", ένα καλάθι δηλαδή με σύκα, καρύδια, παξιμάδια και ούζο. Μόνο  η νύμφη έμενε στο σπίτι. Μετά την υποδοχή και τα πρώτα κεράσματα μερικοί νέοι και νέες έφευγαν για να φέρουν τη νύμφη στο σπίτι του γαμπρού. Όσοι ήταν συγκεντρωμένοι στο σπίτι του γαμπρού περίμεναν με αγωνία την προσέλευση της νύμφης.

Στην πόρτα του σπιτιού την περίμενε μια στενή συγγενής του γαμπρού, η μητέρα ή η αδερφή του η οποία κρατούσε ένα φλιτζάνι με μέλι για να "μελώσει" τη νύφη. Το μέλωμα έχει συμβολικό χαρακτήρα γιατί εκφράζει την επιθυμία και την ευχή να είναι γλυκιά η ζωή των μελλόνυμφων. Η νύφη τώρα γονατίζει και φιλά το χέρι των πεθερικών και άλλων συγγενικών της σεβαστών. Μετά η νύφη και ο γαμπρός κερνούν τον κόσμο και αρχίζει το γλέντι το οποίο κρατά μέχρι τα ξημερώματα. Η περίοδος του αρραβώνα διαρκούσε γύρω στους 6 μήνες. Κατά το διάστημα αυτό ο γαμπρός δε μπορούσε να συναντήσει μόνος την νύφη παρά μόνο με την παρουσία ενός συγγενή. Λέγεται πως κάποιος γαμπρός πήγε στο σπίτι της νύφης χωρίς να ξέρει ότι δειπνούν οι δικοί της. Αυτοί όταν τον είδε πήδηξε στην καταπακτή για να αποφύγει την συνάντηση τετ-α-τετ και τα σχόλια των συγχωριανών της.

Τέλος πρέπει να αναφέρουμε πως το παλικάρι του σπιτιού ποτέ δεν αρραβωνιαζόταν αν προηγουμένως δεν είχαν παντρευτεί οι αδερφές του.


 

5. ?ΜΠΑΛΟΙ?

Στη Σαμοθράκη η παραδοσιακή μουσική και ο χορός (μπάλος) συνδέεται άμεσα με τις θρησκευτικές γιορτές,τα πανηγύρια. Ένα από αυτά είναι το σαμοθρακήτικο πανηγύρι του Δεκαπενταύγουστου που γίνεται πάντα στην Χώρα. Το πανηγύρι γίνεται στην πλατεία του ΑΪ Γιώργη, όπου λειτουργούσε το καφενεδάκι του πολιτιστικού συλλόγου.

Στον μπάλο συνήθως πήγαιναν πολλές οικογένειες, υπήρχε αρκετός κόσμος, ο οποίος έτρωγε, έπινε, χόρευε και τραγουδούσε. Οι μουσικοί  που είναι ντόπιοι κάθονται στο κέντρο της πλατείας, πάνω σε ένα υπερυψωμένο πέτρινο πλατύσκαλο για να βρίσκονται σε εμφανή θέση. Θα πρέπει να εμπεριέχουν πολλά παραδοσιακά στοιχεία. Καθώς και οι χοροί και τα τραγούδια ήταν συνήθως παραγγελίες του κόσμου. Ισχυρό έμβλημα της σαμοθρακίτικης παράδοσης, είναι η ζυγιά, βιολί και λαούτο.

Σε όλη την διάρκεια του μπάλου, το κοινό,οι ακροατές και οι θεατές παρακολουθούσαν τους χορευτές με τον τρόπο που χόρευαν, σχολίαζαν θέματα που αφορούσαν τους μουσικούς και την μουσική, καθώς και πολλοί ευχαριστιόταν το γεγονός ότι ήταν εκεί και κουβέντιαζαν μεταξύ τους.

Την επόμενη ημέρα όμως όλοι συμφωνούσαν ότι ο μπάλος είχε επιτυχία και αυτό, σύμφωνα με την πολιτική λογική οφείλεται στους πολλούς ρυθμούς που ακούστηκαν για κάθε χορό, στο πέρασμα από ένα σκοπό στον άλλο χωρίς διακοπή, στη διατήρηση του κύκλου απ' όσο το δυνατόν περισσότερο κόσμο και φυσικά στην αίσθηση του, ''ότι χόρεψαν πολύ'' και στην μεγάλη προσέλευση του κόσμου.

Στη σαμοθρακίτικη γλώσσα, μπάλος δεν είναι ένα είδος χορού, όπως συμβαίνει σε άλλα μέρη, αλλά όλη η διαδικασία διαπλοκής της μουσικής, του τραγουδιού και του χορού, μέσα στην συνάντηση των μελών της κοινότητας. Ο μπάλος αποτελεί ισχυρό κίνητρο συνάντησης για τα μέλη όλων των οικισμών και των χωριών του νησιού και δεν έχει μόνο επικοινωνιακό αλλά και συμβολικό χαρακτήρα. Οι Σαμοθρακίτες, μέσα από αυτό το μουσικοπολιτισμικό γεγονός, βιώνουν και αναπλάθουν την σχέση με τον εαυτό τους και την κοινότητα τους. Στην ενότητα αυτή παρουσιάσαμε τον μπάλο του Δεκαπενταύγουστου ως μια απ' τις πιο σημαντικές θρησκευτικές γιορτές που αποκτά έναν επίσημο χαρακτήρα και παράλληλα δείχνει να έχει μια ιδιαίτερη σημασία για τους Σαμοθρακίτες. Οι κυριότεροι χοροί που ακούγονται σε έναν μπάλο είναι: Συρτός, γιαρ-γιαρ, χασαποσέρβικο, ζεΪμπέκικο, αμολαρτός.

Παραδοσιακοί Χοροί Σαμοθράκης

Χαρακτηριστικά των χορών της Σαμοθράκης

Το ύφος των χορών της Σαμοθράκης είναι επηρεασμένο κυρίως από τη Μικρά Ασία (Κωνσταντινούπολη και Σμύρνη) και όχι από τα  νησιά του Αιγαίου ή τη Θράκη.

Η σειρά των χορευτών είναι χαρακτηριστική καθώς τον χορό ανοίγει πάντα άνδρας αλλά στη συνέχεια κορυφαία του χορού γίνεται γυναίκα, όπως επίσης πάντα στο τέλος του χορού βρίσκεται άνδρας.

Πλατανίσιος

Είναι συρτός ο πρώτος χορός του γάμου και χορεύονταν γύρω από τον πλάτανο στη πλατεία της εκκλησίας της Χώρας, εξ? ου και πλατανίσιος

Σταυρωτός

Πήρε το όνομα του από το σταυρωτό πλέξιμο των χεριών. Μεικτός χορός όπου χορεύεται με τραγούδι  ή συνοδεία οργάνων.

Γιαρ- γιαρ

Τοπικός γρήγορος χορός επιδεικτικός, χαρακτηριστικό του ο διπλός συρτός βηματισμός

Ζεϊμπέκικος Βρακάδικος

Χορευόταν μόνο από άνδρες

Αμολαρτός

Σήμερα μεικτός αντικριστός χορός ενώ παλιά χορευόταν μόνο από άνδρες σε δημόσιο χώρο και μόνο από γυναίκες σε ιδιωτικές κλειστές συναθροίσεις.

Χασαποσέρβικος ή Ο Απάνς

 

Κλασσικός χασαποσέρβικος

 

Η Μανταλένα

Σήμερα χορεύεται μόνο στη Σαμοθράκη, ενώ είναι ο κλασικός χασάπικος της δεκαετίας του 30 (πριν αρχίσουν να υπεισέρχονται παραλλαγές και χορογραφίες από διάφορα συγκροτήματα).

Κιαχαγιάς

Γρήγορος καλαματιανός. Χορεύεται και σε όλα τα νησιά του ΒΑ Αιγαίου (Σαμοθράκη, Λήμνο, Θάσο, Ίμβρο ) αλλά σε κάθε τόπο διαφοροποιείται η εκτέλεση του.

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗΣ

ΒΡΕ ΚΙΑΧΑΓΙΑ ΒΡΕ ΚΙΑΧΑΓΙΑ ΠΕΡΗΦΑΝΕ
ΒΡΕ ΚΙΑΧΑΓΙΑ ΒΡΕ ΚΙΑΧΑΓΙΑ ΠΕΡΗΦΑΝΕ
ΜΕ ΤΙΣ ΠΛΑΤΙΕΣ ΛΑΓΑΡΕΣ ΠΡΟΒΑΛΕ ΝΑ ΔΕΙΣ ΚΟΡΜΙ ΠΟΥ ΛΑΧΤΑΡΕΙΣ
ΜΕ ΤΙΣ ΠΛΑΤΙΕΣ ΛΑΓΑΡΕΣ ΠΡΟΒΑΛΕ ΝΑ ΔΕΙΣ ΚΟΡΜΙ ΠΟΥ ΛΑΧΤΑΡΕΙΣ
ΜΑ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΘΑ ΣΕ ΠΑΡΩ ΔΕΝ Σ'ΑΦΗΝΩ
ΜΑ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΘΑ ΣΕ ΠΑΡΩ ΔΕΝ Σ'ΑΦΗΝΩ
ΜΑ ΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΔΕΝ Σ'ΑΠΑΡΝΙΕΜΕ ΠΙΑ.
ΟΤΑΝ ΜΑΡΑ ΟΤΑΝ Μ΄ΑΡΡΑΒΩΝΙΑΖΑΝΕ
ΟΤΑΝ ΜΑΡΑ ΟΤΑΝ Μ΄ΑΡΡΑΒΩΝΙΑΖΑΝΕ
ΔΕΝ ΤΟ ΞΕΡΑ Ο ΚΑΗΜΕΝΟΣ ΜΑ ΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΔΕ Σ'ΑΠΑΡΝΙΕΜΕ ΠΙΑ
ΔΕΝ ΤΟ ΞΕΡΑ Ο ΚΑΗΜΕΝΟΣ ΜΑ ΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΔΕ Σ'ΑΠΑΡΝΙΕΜΕ ΠΙΑ
ΜΑ ΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΚΟΚΟΝΑ ΛΕΥΤΕΡΟ ΠΑΙΔΙ ΕΙΜ΄ΑΚΟΜΑ
ΜΑ ΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΚΟΚΟΝΑ ΛΕΥΤΕΡΟ ΠΑΙΔΙ ΕΙΜ΄ΑΚΟΜΑ
ΜΑ ΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΔΕ Σ'ΑΠΑΡΝΙΕΜΕ ΠΙΑ.

ΧΟΡΟΣ ΣΤΑΥΡΩΤΟΣ

Οι φίλοι με παρακαλούν για να τους τραγουδήσω
Σαν τι τραγούδι να τους πω για να τους ευχαριστήσω

Συρτής που σέρνει το χορό, σέρνει και τα τραγούδια
Έχει απάν στη κεφαλή μπαχτσέ με τα λουλούδια

Γελάς και πέφτουν τ' άνθη φουντώνουν οι ελιές
Φουντόν τα Κυπαρισσία κ' οι κιτρινολεμονιές


 

6. Σαμοθρακίτικα γιατροσόφια και ξόρκια

Στην Σαμοθράκη, όπως και σε άλλα μέρη της Ελλάδας, επειδή κάποιες αρρώστιες δεν μπορούσαν να της εξηγήσουν  είτε γιατί ο λαός ήταν φτωχός και δεν είχε  καλή μόρφωση ή γιατί η επιστήμη δεν είχε εξελιχθεί τόσο, οι άνθρωποι κατέφευγαν στις δεισιδαιμονίες. Για να διώξουν τα κακά πνεύματα και τα αερικά, καθώς μόνο με αυτό μπορούσαν να τα εξηγήσουν. Επίσης ας μην ξεχνάμε ότι στη Σαμοθράκη υπήρχε ήδη μια επιρροή από τα Καβείρια Μυστήρια που τελούνταν κατά την Αρχαιότητα.

To ξεβάσκαμα  "του ματ"

Υπάρχουνε πολλοί που πιστεύουνε στη βασκανία και στις δυσάρεστες συνέπειες που έχουνε. Αυτό το παραδέχεται και η θρησκεία μας και θεωρείται ότι υπάρχει ειδική ευχή. Στην Σαμοθράκη πιστεύουνε ότι η βασκανία προέρχεται από ανθρώπους που θέλουν κάτι πολύ ή το χαίρονται. Έτσι λέγεται ότι έχουν κάποια υπερφυσική δύναμη στα μάτια τους, τα οποία είναι γαλανά και κάνουν αμέσως ζημιά στο αντικείμενο που έχει τραβήξει την προσοχή τους, το οποίο μπορεί να είναι άνθρωπος ή ζώο. Αν ο ματιασμένος καταλάβει κάτι φωνάζει τον παπά για να του διαβάσει ειδική ευχή. Η Διαδικασία του ξεματιάσματος είναι η εξής:

Καπνίζουν το ματιασμένο με το λουλούδι του Χριστού "του Ξτου του λουλούδι" που το παίρνει κάθε οικογένεια τη Μεγάλη Παρασκευή από τον Επιτάφιο από το χέρι του παπά. Αν το λουλούδι που βάζουν στο θυμιατήρι  "πατλακίσι", τότε πρόκειται σίγουρα για βάσκαμα. Μετά ρίχνουν τα κάρβουνα και τα αποκαΐδια του λουλουδιού σε ένα ποτήρι με νερό. Μετά ραντίζουν ελαφρώς τον ματιασμένο και πίνει 3 γουλιές από το νερό. Αμέσως πρέπει να δει  εάν υπάρχει άνθρωπος στα βουνά και στα άκαρπα δέντρα. Αν όμως το περιστατικό είναι μορφής βαριάς τότε έρχεται η ειδικός για το βάσκαμα. Παίρνει ένα κλειδί ή ένα μαυρομάνικο μαχαίρι, σταυρώνει τον βασκαμένο 3 φορές και λέει σιγανά:

"Έλα Χριστέ κι Παναγιά
κι άγιουμ Γιάννι αφέντη ( και Άγιε Γιάννη αφέντη )
η γι αγιλάδα γέννησι
πυρκαγιό μουσχάρ ( η αγελάδα γέννησε μοσχάρι κόκκινο με μαύρες σκιές )
δε τρώει αν έτρουγι  ( δεν τρώει όπως έτρωγε )
δε πιν(ι) αν έπι ι  ( δεν πίνει όπως έπινε )
αφέντης Ξτος κατήβην ι ( ο αφέντης Χριστός κατέβαινε )
μι ντ'  ασ(ι)μένια πατιικα (Με την ασημένια ράβδο πατήτρα)
να του σταυρώστει τρεις φουρές
να φάει ως ερώγει
να πιεί ως έπιν  ι
- Ισύ Βουσκουγιάννι που πας (απευθύνεται σε κάποιο πονηρό βασκογιάννη)
- Πάγου ζντου... ( πάω στον τάδε, αυτόν δηλαδή που βασκάθηκε, απαντά ο βάσκανος Γιάννης)
να ντου δώσου αν ιτιιχάρ (να τον δώσω ρίγος αβατριχίλα)
να ντου δώσου τέλλα  ( να τον δώσω τρέλα, παροξυσμό)
- Nα μη πάς, να πάς στα όρ ( να μη πάς,να πάς στα όρη στα βουνά και στα βνά κι στ΄ άκαρπα ( τα άκαρπα τα δέντρα ) εκεί δένταα ικεί απ΄δεν ακούγιτει ( που δεν ακούγεται ανθρώπινη )ανθρουπνή φουνή κι πιτνίσια λαλιά (φωνή ούτε λαλιά πετεινού)."

Το ανεμοποίημα

Το ανεμοποίημα το χρησιμοποιούν εκείνη την εποχή ως γιατροσόφι για το γιάτρεμα του πόνου του στόματος, ούλων και δοντιών και έτσι περνούσε  ο πόνος με τα λόγια που έλεγαν:

"τρία αδέρφια γηνταν (ήταν) πιο τσ(ι)κουρ βαστουσαν  (πυρωμένο τσεκούρι βαστούσαν ) πια κλαδιά κοιτάν (πυρωμένα κλαδιά έκοβαν) πιο μαντικό φααζαν (πυρωμένο μαντρί έφραζαν)

πυα ζα μαντιζαν (πυρωμένα ζώα μάντριζαν) πιο γάλα αρμεγόταν πιο τυρί κάναν ριξτου ντου σκύλου  κι ας του φαΐ"

μετά το τέλος προσπαθούσαν να βρουν ένα σκυλί να ρίξουν το τυρί που κρατούσε η γιάτρισσα  στο μαχαίρι της επάνω για να το φαΐ.


 

7. Παραμύθια και Παραδόσεις της Σαμοθράκης

Το παραμύθι του αντρειωμένου και της βασιλοπούλας

Στον Πύργο του Φονιά κατοικούσε μια βασιλοπούλα με τους δύο αδερφούς της. Εκείνο τον καιρό ζούσε ένας ανδρειωμένος ψηλά στα βουνά, σε ένα σπήλαιο που το λένε ως τα σήμερα του ανδρειωμένου το σπίτι. Μια φορά που κατέβηκε στο περιγιάλι, βρήκε τη βασιλοπούλα και την άφησε έγκυο. Όταν το είδαν τα αδέρφια της, την ρώτησαν να τους πει ποίος την άφησε έγκυο, εκείνη όμως ποτέ τους έλεγε ότι έφαγε φασούλια, όποτε άλλες προφάσεις. Αλλά στα ύστερα αναγκάστηκε να τους τα πει. Τότε ο ένας από τους αδερφούς πήρε το δοξάρι και τη σαΐτα του (γιατί τουφέκια δεν είχαν τότες, μόνο σαΐτα και σφονδοβόνι), τον παραφύλαξε τον ανδρειωμένο και τον σκότωσε και τη θέση που έπεσε τη λένε "του ανδρειωμένου το πέσιμο". 

Αγριοκορνάτ και Καραμανολάτ

Μια από τις πιο δυνατές οικογένειες της Σαμοθράκης ήταν οι "Αγριοκορνάτ". Αυτοί ζούσαν στο γυάλι. Η τροφή τους ήταν μόνο κρέας. Συνεχώς έκλεβαν. Ανθρώπους δεν ήθελαν κοντά τους.

Την οικογένεια αποτελούσαν οι 3 γιοι και ο πατέρας. Είχαν πολύ άγρια σκυλιά για να πιάνουν ζώα. Η μεγάλη τους διασκέδαση ήταν να γελούν βλέποντας τον πατέρα τους να πατάει ξυπόλυτος πάνω σε αναμμένα κάρβουνα. Τα ξένα ζώα που έπιαναν τα έκοβαν τις γλώσσες τους ή τα σούβλιζαν ζωντανά. Μετά από καιρό ήρθε μια αρρώστια, η πανούκλα και πέθαναν όλοι και τα σκυλιά ψόφησαν.

Μετά τον θάνατο τους αρχηγοί της Σαμοθράκης έμειναν οι "Καραμανωλάτ". Αυτοί ζούσαν στην Χώρα. Όταν κάποτε μητέρα ήθελε να παντρέψει το παιδί της και εκείνο δεν ήθελε το πήγαινε στο Μανόλη. Εκείνος ή με το καλό ή με το ξύλο το πάντρευε. Υπήρχαν βέβαια άνθρωποι πιο δυνατοί από αυτούς αλλά ήταν δειλοί. Κάποτε ήρθε ένα καΐκι από τη Σάμο. Βγήκε ο καπετάνιος είδε την κατάσταση που επικρατούσε, μάζεψε πολλά παλικάρια. Γινόταν γλέντι και πήγε και ο καπετάνιος με τα παλικάρια. Ο καπετάνιος ρώτησε τον Μανόλη εάν μπορούσε να ρίξει από το παράθυρο μια πιστολιά. Εκείνος του το επέτρεψε. Ο Καπετάνιος έριξε μια πιστολιά στον αέρα και μια στον Μανόλη και τον σκότωσε. Μετά την παλικαριά του σκότωσε και την αδερφή του Μανόλη.

Ήθελαν όμως να σκοτώσουν και τον πατέρα του Καραμανώλη. Τον βρήκαν στον δρόμο τον ρώτησαν που πάει και εκείνος απάντησε " οι γιοι μ κάναν παρεξήγης κι πάω να δω τι απογίναν",τον σκότωσαν και εκείνον και έτσι έμειναν ήσυχοι και ελεύθεροι οι Σαμοθρακήτες.

Ιστορία της Χαντητζέ

στη μνήμη πολλών Σαμοθρακιτών διατηρείται έντονα το περιστατικό της αρπαγής της ωραίος Τουρκοπούλας Χαντητζέ από τον Ελληνα δασοφύλακα Νίκο.

Η αρπαγή έγινε από τις Μακρυλιές όπου δουλεύει Χαντητζέ στα κτήματα του πλούσιου πατέρα της Σαμή κάτοικου της Χώρας. Την έκλεψε λοιπόν και την πήγε σε μια σπηλιά στο βουνό. Εκείνη όμως τον κατάφερε να μην την πειράξει και ότι θα τον παντρευόταν αν πήγαιναν στην Χώρα.

Όταν  όμως γύρισαν στη Χώρα, αυτή κάτω από την πίεση του πατέρα της υπαναχώρησε και άλλαξε τα λόγια της στο Διοικητή. Από έρωτα, πάθος και προσβολή μετά ο Νίκος σκότωσε μέσα στο κέντρο του χωριού τον Σαμή. Η υπόθεση αυτή της Τουρκοπούλας έγινε τραγούδι:

Το τραγούδι της  Χαντητζέ

Ημέρα ήταν τρίτη κι η ώρα στις εννιά που κλέψαν ντ'Χαντητζούδα από τα Μακρυλιά.

Ήταν η Νίκος μαύρους η Παύλος η καλός μαζί κι η Παπαδάκις  κι η Γιώργης η τρελλός.

Ντη κλέψαν ντη πήγανε απάνου στη σπηλιά ντου Μιχάλι ντου Μπακτσαμαριά έχουν κ'υπηρετά.

Εγώ πιδί μου Νίκου θέλου να κοιμηθώ μα δε θα μι πειράξεις ώσπου να εμιλώ στα μάτια μου τ'ορκίζουμ στου στέμμα που φορώ.

Άϊντι  πιδί μου Νίκου να πάμι στου Χουριό κι εγώ εσένα θέλω εσένα αγαπώ.

Η Νίκους σαν ακούει τα λόγια της αυτά στο άλογο τη βάζει και δίπλα την κρατά.

Ντου δρόμου από ντη κατβάζαν μι ντη πουλί χαρά ντη βγάζει κι ντη δείχνει ένα κουτί φλουριά.

Άϊντι πιδί μου Νίκου κ'τίναι εφ'αυτά να δεις κι να πουρήσεις ακόμα πιο πουλά.

Σαν ήρθε εκείνη η ώρα κι εκείνη η στιγμή τα λόγια της αλλάζεις μπροστά ζντου διοικητή.

Ημείς είμαστε Τούρκοι Ρουμανιά δεν γίνουμε ντου Νίκου δεν ντου παίρνω δεν καταδέχομαι.

Δεν σε είπα βρε Σαμή να μην του της αυτό γιατί θα σε σκοτώσω θυσία γίνουμαι για σένα μαύρου Νίκου δεν παραδίνουμε.


 

8. Απειλές και κατάρες Σαμοθρακητών

Σύχασ ι νταλακιαρ κι α α σ ι νίψου= ησύχασε,κάτσε ήσυχα νταλακιάρ ( με την πρησμένη κοιλιά ή καχεκτικέ),γιατί θα σε σκαμπιλίσω,δηλαδή θα σ πλύνω (νίψω) με σφαλιάρες.

Κλείδουσ ι του του χαλ(ι)ναρσ γιατί αα σι του πάγου μι ντ' πάντα= κλείσε το στόμα σου, σταμάτα να προκαλείς γιατί θα φάς σφαλιάρα ή γροθιά και θα γυρίσουν τα χείλια σου ανάποδα.

Τααβηχκι κι αασι γκτζαρκιάσου= τραβήξου, φύγε και άφησε με ήσυχο μη με ενοχλείς γιατί θα σε χτυπήσω με αυτό που κρατώ ξύλο, φτυάρι ή άλλο αντικείμενο και θα πάθεις  ότι παθαίνει η σαύρα "γκτζαικ" όταν την χτυπήσεις στην μέση με το ξύλο.
Απουστουουφάδα δε σ ι φουβούμι κι χύζντιν ντη σφαγής απόξου.

Α ιντί κι ασ τα ξηηπααχούν ισ.....= βρωμερή ( πού σε αποστρέφεται δηλαδή ο κόσμος απ' τη βρωμιά του σώματος και των πραξεών σου ) δε σε φοβάμαι ότι κι αν κάνεις και χύσε και τα έντερα σου απ΄ έξω... Αλλά ας τα ξεπαραχώνεις... δηλαδή θα σου το φυλάω για να σου δώσω ένα καλό μάθημα όταν έρθει η περίπτωση.

Καταλάγιασ ι νόματι κι αα σ ι ντου βγάνου ντου χουχλός =  ησύχασε ηρέμησε,ηρέμησε άνθρωπε...γιατί θα σου βγάλω το μάτι σου...

Μη μοι πουλμάς γιατί αασ ι ντη κάνου ντ΄ κουρφής  να πείν μέσα πάπιης = μη με πειράζεις γιατί θα σε χτυπήσω με την πέτρα στο κεφάλι και θα ανοίξει λακκούβα που θα μπορούν έτσι να πίνουν από μέσα οι πάπιες νερό.


 

9. Παραδοσιακές συνταγές Σαμοθράκης

ΠΡΑΟΥΣΤΙ

Καθαρίζουμε 120 πραούστια και τα βάζουμε στο νερό με λίγο λεμόνι, για να μην μαυρίσουν, αφού τα έχουμε καθαρίσει όλα.
Μετά τα βάζουμε περίπου ένα φλιτζάνι του καφέ ασβέστη με το νερό,και τα σκεπάζουμε για 2 ώρες.

Ύστερα τα πλένουμε καλά 3-4 φορές (3-4 νερά) και βάζουμε τα πραούστια με την ζάχαρη και ένα φλιτζάνι νερό και το βράζουμε να δέσουν.

Στα μισά της βράσης ρίχνουμε δεντρεσάκι (πιπερόριζα) και μισή κουταλιά ξινό.

ΜΑΝΤΙ

Ζυμώνουμε αλεύρι με το νερό και λίγο αλεύρι για να γίνει η ζύμη μαλακή κ ανοίγουμε το φύλλο.

ΓΕΜΙΣΗ

Κιμάς ανάμυκτος (χοιρινό με αρνί) και το καβουρντίζουμε με:

  • Ένα κρεμμύδι ξερό
  • Λίγο μα'ι'ντανό
  • Μια πιπεριά κόκκινη ψιλοκομμένη
  • Λίγο αλάτι και πιπέρι.

 

 


 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1) BΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ (ΕΚΔΟΣΗ ΔΗΜΟΥ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗΣ)

2) Η ΑΚΡΙΤΙΚΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΗ  ΜΕΛΕΤΗ (ΑΓΓΕΛΟΝΙΑ, Δ.  Γ. ΠΕΤΡΟΥΔΑ, Α. ΑΤΖΑΝΟΥ, Δ.ΣΤΕΡΓΙΟΥ)

3) ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ(Π.ΑΠΟΣΤΟΛΟΥΔΙΑΣ, Μ.ΚΑΤΣΑΝΗΣ,Θ.ΠΟΛΙΤΗΣ)

4) ΜΙΑ ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΤΟ 1961 (Μ.Φ.ΔΡΑΓΟΥΜΗ)

5) ΕΘΙΜΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗΣ ΜΑΡΙΑ ΒΕΡΒΕΡΗ ΚΡΑΟΥΖΕ)

6) ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΝΟΣΤΟΣ ΣΤΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΤΟΥ ΧΤΕΣ

7) "ΜΠΑΛΟΣ" ΣΤΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ (ΤΗΓΑΝΟΥΡΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ)

8) ΤΟ ΓΛΩΣΣΙΚΟ ΙΔΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗΣ (Ν.ΚΑΤΣΑΝΗΣ)

Additional information