Ήθη, έθιμα και παραδόσεις της Σαμοθράκης - ?ΜΠΑΛΟΙ?

 

5. ?ΜΠΑΛΟΙ?

Στη Σαμοθράκη η παραδοσιακή μουσική και ο χορός (μπάλος) συνδέεται άμεσα με τις θρησκευτικές γιορτές,τα πανηγύρια. Ένα από αυτά είναι το σαμοθρακήτικο πανηγύρι του Δεκαπενταύγουστου που γίνεται πάντα στην Χώρα. Το πανηγύρι γίνεται στην πλατεία του ΑΪ Γιώργη, όπου λειτουργούσε το καφενεδάκι του πολιτιστικού συλλόγου.

Στον μπάλο συνήθως πήγαιναν πολλές οικογένειες, υπήρχε αρκετός κόσμος, ο οποίος έτρωγε, έπινε, χόρευε και τραγουδούσε. Οι μουσικοί  που είναι ντόπιοι κάθονται στο κέντρο της πλατείας, πάνω σε ένα υπερυψωμένο πέτρινο πλατύσκαλο για να βρίσκονται σε εμφανή θέση. Θα πρέπει να εμπεριέχουν πολλά παραδοσιακά στοιχεία. Καθώς και οι χοροί και τα τραγούδια ήταν συνήθως παραγγελίες του κόσμου. Ισχυρό έμβλημα της σαμοθρακίτικης παράδοσης, είναι η ζυγιά, βιολί και λαούτο.

Σε όλη την διάρκεια του μπάλου, το κοινό,οι ακροατές και οι θεατές παρακολουθούσαν τους χορευτές με τον τρόπο που χόρευαν, σχολίαζαν θέματα που αφορούσαν τους μουσικούς και την μουσική, καθώς και πολλοί ευχαριστιόταν το γεγονός ότι ήταν εκεί και κουβέντιαζαν μεταξύ τους.

Την επόμενη ημέρα όμως όλοι συμφωνούσαν ότι ο μπάλος είχε επιτυχία και αυτό, σύμφωνα με την πολιτική λογική οφείλεται στους πολλούς ρυθμούς που ακούστηκαν για κάθε χορό, στο πέρασμα από ένα σκοπό στον άλλο χωρίς διακοπή, στη διατήρηση του κύκλου απ' όσο το δυνατόν περισσότερο κόσμο και φυσικά στην αίσθηση του, ''ότι χόρεψαν πολύ'' και στην μεγάλη προσέλευση του κόσμου.

Στη σαμοθρακίτικη γλώσσα, μπάλος δεν είναι ένα είδος χορού, όπως συμβαίνει σε άλλα μέρη, αλλά όλη η διαδικασία διαπλοκής της μουσικής, του τραγουδιού και του χορού, μέσα στην συνάντηση των μελών της κοινότητας. Ο μπάλος αποτελεί ισχυρό κίνητρο συνάντησης για τα μέλη όλων των οικισμών και των χωριών του νησιού και δεν έχει μόνο επικοινωνιακό αλλά και συμβολικό χαρακτήρα. Οι Σαμοθρακίτες, μέσα από αυτό το μουσικοπολιτισμικό γεγονός, βιώνουν και αναπλάθουν την σχέση με τον εαυτό τους και την κοινότητα τους. Στην ενότητα αυτή παρουσιάσαμε τον μπάλο του Δεκαπενταύγουστου ως μια απ' τις πιο σημαντικές θρησκευτικές γιορτές που αποκτά έναν επίσημο χαρακτήρα και παράλληλα δείχνει να έχει μια ιδιαίτερη σημασία για τους Σαμοθρακίτες. Οι κυριότεροι χοροί που ακούγονται σε έναν μπάλο είναι: Συρτός, γιαρ-γιαρ, χασαποσέρβικο, ζεΪμπέκικο, αμολαρτός.

Παραδοσιακοί Χοροί Σαμοθράκης

Χαρακτηριστικά των χορών της Σαμοθράκης

Το ύφος των χορών της Σαμοθράκης είναι επηρεασμένο κυρίως από τη Μικρά Ασία (Κωνσταντινούπολη και Σμύρνη) και όχι από τα  νησιά του Αιγαίου ή τη Θράκη.

Η σειρά των χορευτών είναι χαρακτηριστική καθώς τον χορό ανοίγει πάντα άνδρας αλλά στη συνέχεια κορυφαία του χορού γίνεται γυναίκα, όπως επίσης πάντα στο τέλος του χορού βρίσκεται άνδρας.

Πλατανίσιος

Είναι συρτός ο πρώτος χορός του γάμου και χορεύονταν γύρω από τον πλάτανο στη πλατεία της εκκλησίας της Χώρας, εξ? ου και πλατανίσιος

Σταυρωτός

Πήρε το όνομα του από το σταυρωτό πλέξιμο των χεριών. Μεικτός χορός όπου χορεύεται με τραγούδι  ή συνοδεία οργάνων.

Γιαρ- γιαρ

Τοπικός γρήγορος χορός επιδεικτικός, χαρακτηριστικό του ο διπλός συρτός βηματισμός

Ζεϊμπέκικος Βρακάδικος

Χορευόταν μόνο από άνδρες

Αμολαρτός

Σήμερα μεικτός αντικριστός χορός ενώ παλιά χορευόταν μόνο από άνδρες σε δημόσιο χώρο και μόνο από γυναίκες σε ιδιωτικές κλειστές συναθροίσεις.

Χασαποσέρβικος ή Ο Απάνς

 

Κλασσικός χασαποσέρβικος

 

Η Μανταλένα

Σήμερα χορεύεται μόνο στη Σαμοθράκη, ενώ είναι ο κλασικός χασάπικος της δεκαετίας του 30 (πριν αρχίσουν να υπεισέρχονται παραλλαγές και χορογραφίες από διάφορα συγκροτήματα).

Κιαχαγιάς

Γρήγορος καλαματιανός. Χορεύεται και σε όλα τα νησιά του ΒΑ Αιγαίου (Σαμοθράκη, Λήμνο, Θάσο, Ίμβρο ) αλλά σε κάθε τόπο διαφοροποιείται η εκτέλεση του.

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗΣ

ΒΡΕ ΚΙΑΧΑΓΙΑ ΒΡΕ ΚΙΑΧΑΓΙΑ ΠΕΡΗΦΑΝΕ
ΒΡΕ ΚΙΑΧΑΓΙΑ ΒΡΕ ΚΙΑΧΑΓΙΑ ΠΕΡΗΦΑΝΕ
ΜΕ ΤΙΣ ΠΛΑΤΙΕΣ ΛΑΓΑΡΕΣ ΠΡΟΒΑΛΕ ΝΑ ΔΕΙΣ ΚΟΡΜΙ ΠΟΥ ΛΑΧΤΑΡΕΙΣ
ΜΕ ΤΙΣ ΠΛΑΤΙΕΣ ΛΑΓΑΡΕΣ ΠΡΟΒΑΛΕ ΝΑ ΔΕΙΣ ΚΟΡΜΙ ΠΟΥ ΛΑΧΤΑΡΕΙΣ
ΜΑ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΘΑ ΣΕ ΠΑΡΩ ΔΕΝ Σ'ΑΦΗΝΩ
ΜΑ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΘΑ ΣΕ ΠΑΡΩ ΔΕΝ Σ'ΑΦΗΝΩ
ΜΑ ΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΔΕΝ Σ'ΑΠΑΡΝΙΕΜΕ ΠΙΑ.
ΟΤΑΝ ΜΑΡΑ ΟΤΑΝ Μ΄ΑΡΡΑΒΩΝΙΑΖΑΝΕ
ΟΤΑΝ ΜΑΡΑ ΟΤΑΝ Μ΄ΑΡΡΑΒΩΝΙΑΖΑΝΕ
ΔΕΝ ΤΟ ΞΕΡΑ Ο ΚΑΗΜΕΝΟΣ ΜΑ ΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΔΕ Σ'ΑΠΑΡΝΙΕΜΕ ΠΙΑ
ΔΕΝ ΤΟ ΞΕΡΑ Ο ΚΑΗΜΕΝΟΣ ΜΑ ΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΔΕ Σ'ΑΠΑΡΝΙΕΜΕ ΠΙΑ
ΜΑ ΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΚΟΚΟΝΑ ΛΕΥΤΕΡΟ ΠΑΙΔΙ ΕΙΜ΄ΑΚΟΜΑ
ΜΑ ΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΚΟΚΟΝΑ ΛΕΥΤΕΡΟ ΠΑΙΔΙ ΕΙΜ΄ΑΚΟΜΑ
ΜΑ ΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΔΕ Σ'ΑΠΑΡΝΙΕΜΕ ΠΙΑ.

ΧΟΡΟΣ ΣΤΑΥΡΩΤΟΣ

Οι φίλοι με παρακαλούν για να τους τραγουδήσω
Σαν τι τραγούδι να τους πω για να τους ευχαριστήσω

Συρτής που σέρνει το χορό, σέρνει και τα τραγούδια
Έχει απάν στη κεφαλή μπαχτσέ με τα λουλούδια

Γελάς και πέφτουν τ' άνθη φουντώνουν οι ελιές
Φουντόν τα Κυπαρισσία κ' οι κιτρινολεμονιές

Additional information