Ήθη, έθιμα και παραδόσεις της Σαμοθράκης - Πανηγύρια, γιορτές, κοινωνικές εκδηλώσεις

 

4. Πανηγύρια,  γιορτές, κοινωνικές εκδηλώσεις

Πανηγύρια-Σαμοθράκη

Ο λαός της Σαμοθράκης έχει κρατήσει πολλά από τα έ8ιμα και την παράδοση του. Κυρίως η θρησκευτική του πίστη, εκδηλώνεται στις διάφορες θρησκευτικές γιορτές όταν πανηγυρίζουν οι τοπικές εκκλησίες. Ο Κόσμος του νησιού εξακολουθεί να συρρέει στα εκκλησάκια που πανηγυρίζουν, όπου μετά τη λήξη της θείας λειτουργίας ακολουθεί παραδοσιακό γλέντι.

Στις 18 Ιανουαρίου του  Αγίου Αθανασίου, πανηγυρίζει η εκκλησία του Μετοχίου της Μονής Ιβήρων στα Αλώνια. Το μοναστήρι φιλοξενεί και φιλεύει τις αρχές και πολλούς κατοίκους, ενώ οι υπόλοιποι φιλοξενούνται σε γνωστούς και συγγενείς στο χωρίο Αλώνια, όπου έχουν γίνει απλές σχετικά προετοιμασίες. Μετά την λειτουργία και τα φίλεμα ακολουθεί χορός ως το βράδυ στο αλώνι με τοπικά όργανα και τοπικούς σαμοθρακήτικους (γίαρ - γιαρ και άλλα).

Την Πέμπτη της Διαικαινήσημου  όλο το νησί συρρέει στην Καμαριώτισσα για να τιμήσει την Παναγία στο  το εικόνισμα της σαν αυτή την μέρα το έφερε στο νησί τους το κύμα της θάλασσας.

Την Κυριακή του Θωμά, όλο το νησί καθώς και οι αρχές του Νομού Έβρου τιμούν την μνήμη τους από τον Ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου, μέχρι το μικρο τους εκκλησάκι ψάλλοντας το τροπάριο τους.

"Πέντε μάρτυρες εκ Σαμοθράκης γόνοι πέλοντες  και εν τη Μάκρη του μαρτυρίου τον δρόμον ανύσαντες και κατασκύνοντες πλάνη την βέβηλων πίστιν  κυρήξαντες τους την πάφτυτον μνήμην  υμών γεραιροντες λυτρώσατε εκ πάσης περιστάσεως."

Στις 20 Ιουλίου του προφήτη Ηλία, θα επισκεφτούν όλοι το ομώνυμο χωριό με το εκκλησάκι του αγίου. Από εκεί  ψηλά θα θαυμάσουν  και το πανόραμα της ανοιχτής θάλασσας με την Ίμβρο και την Λήμνο. Το βράδυ, στα κέντρα του χωριού όπου προσφέρεται ψητό κατσικάκι, χαλάει ο κόσμος από το γλέντι.

Στις 26 Ιουλίου είναι της Αγίας Παρασκευής και πανηγυρίζει το ομώνυμο εκκλησάκι πλάι στον αρχαιολογικό χώρο της Παλαιόπολης. Όλοι παρακολουθούν τη θεία λειτουργία στη σκιά του τεράστιου πλατάνου και μετά θα γίνει το γλέντι στα πλατάνια  της Ασπασούδας. οι προσκυνητές, κατά οικογένειες έχουν φέρει τα φαγητά τους καθώς και στρωσίδια. Το ψημένο κρέας το σερβίρουν επάνω σε μικρά κλαδιά κουκουδιάς που έχουν  όμορφη μυρωδιά.

ΒΑΦΤΙΣΙΑ

Ο ερχομός ενός παιδιού σε μια Σαμοθρακιτική οικογένεια ήταν ένας λόγος πανηγυρισμούς. Η γέννα γινόταν με την βοήθεια της μαμής και των γυναικών, που ήταν έμπειρες σε τέτοιου είδους θέματα. Μετά από την διαδικασία της γέννας, οι συγγενείς του νεογέννητου μέλους φύλλευαν τις γυναίκες.

Επί τρεις μέρες, το νεογέννητο έμενε καλυμμένο με αλάτι, ένας οδυνηρός τρόπος αποστειρώσεως, κάτι που ταλαιπωρούσε το μωρό και το έκανε να κλαίει. Την τρίτη μέρα, η μαμή και οι άλλες γυναίκες έπλεναν το μωρό και το άλειφαν με τον κρόκο ενός αυγού. Ύστερα έριχναν το νερό στο προαύλιο της εκκλησίας ή σε καθαρό και απάτητο μέρος. Όταν έρχονταν η ώρα να μπει το μωρό στην κούνια οι συγγενείς έβαζαν χρήματα ''μπαξίσι(ι)''.

Το βάφτισμα των παιδιών γινόταν τον 3ο ή τον 4ο μήνα της ζωής του μωρού, εκτός εάν το μωρό έπασχε από σοβαρή αρρώστια, για να πάρει την θεία χάρη. Το πανηγύρι ήταν πλουσιοπάροχο, συνήθως το φάει ήταν "το γουργόβααστου", "του πιλάφ" και "του λιουτό".

Το όνομα του παιδιού συνήθως ήταν επιλογή του πατέρα, ενώ ο νονός του πρώτου παιδιού ήταν αυτός που πάντρευε το ζευγάρι. Επίσης ο νονός έδινε για δώρο μια αλλαξιά ρούχα στο παιδί και στη μητέρα ένα ύφασμα. Τα ?μαρτυριάρικα? ήταν τα χρήματα αντί κουφέτα. Επί τρία χρόνια ο νονός φρόντιζε τα Φώτα να στέλνει στο παιδί και στην οικογένεια τα δώρα όπως την βαφτιστήρια λαμπάδα και ρούχα, επίσης έστελνε ένα νόμισμα για γούρι.

Καθώς ο κουμπάρος πρόσφερε στα οικονομικά της οικογένειας του παιδιού  τα μέλη υποχρεούνταν να τον επισκέπτονται ή να δουλεύουν για αυτόν.

Αρραβώνες

Αποτελεί μια ξεχωριστή ευτυχία  για τους γονείς ή επιτυχημένη εκλογή του μέλλοντα συντρόφου της ζωής του κάθε παιδιού τους. Ο γάμος  αποτελεί ένα μεγάλο σταθμό στη ζωή του ανθρώπου,από τον οποίο εξαρτάται το υπόλοιπο της ζωής τους. Ο γαμπρός και η νύφη δεν είχαν λόγο για το ποιος θα είναι το ταίρι τους. Προπαντός η νύφη δεν είχε κανένα δικαίωμα εκλογής ή αντιδράσεως στην εκλογή των γονιών της και ιδίως του πατέρα της ο οποίος διάλεγε τον γαμπρό με βάση τα συμφέροντα του.

Ένας γαμπρός ήταν πάντα περιζήτητος εάν ήταν γόνος καλής οικογένειας και εάν ο πατέρας θεωρούνταν καλός νοικοκύρης,εάν είχε μεγάλη περιουσία όπως πολλά ζώα. Τον γαμπρό συνήθως δεν τον διάλεγαν ανάλογα με την οικονομική του κατάσταση αλλά από τα ηθικά του χαρίσματα. Τα έξοδα του γάμου τα αναλάμβανε η νύφη. Όταν η κοπέλα έφτανε σε κατάλληλη ηλικία,ο πατέρας αποφάσισε ποιόν θα παντρευτεί και μέσω της προξενήτρας η οποία έκανε συμφωνία με τους γονείς του γαμπρού για την προίκα. Οι γονείς της νύφης την καθορισμένη μέρα με κάποιο στενοί συγγενή κρατώντας στο χέρι ένα φαναράκι με αναμμένο κερί. Το φαναράκι αυτό το κρατούσαν έστω και εάν ήταν ημέρα και με αυτό έδειχναν τη μεγάλη αξία του γαμπρού.

Στο σπίτι του γαμπρού γινόταν μια συζήτηση για τα "δόσια" τα οποία έγραφαν σε χαρτί που το κρατούσε ο πατέρας του γαμπρού μέχρι τις παραμονές  του γάμου όπου γινόταν το επίσημο προικοσύμφωνο για να μην υπάρχει περίπτωση υπαναχωρήσεως. Παρ΄ αυτά όμως πολλές φορές πριν το γάμο το περιβάλλον του γαμπρού πίεζε τον πατέρα της νύφης ζητώντας κάτι παραπάνω από ότι έγραφαν τα λεγόμενα "απανουπροικιά". Μετά το "γράψιμο" ακολουθούσαν κεράσματα και ευχές και οριζόταν η ημέρα που θα γινόταν στο σπίτι του γαμπρού το κέρασμα της νύφης. Από τους πρώτους που έπρεπε να κληθούν στη σχετική τελετή ήταν ο νονός της νύφης ή του γαμπρού και οπωσδήποτε  ο προξενητής ή προξενήτρα.

Ο νονός του γαμπρού θα ήταν και ο μέλλον κουμπάρος του ζευγαριού. Για να κάνει ο γαμπρός άλλο κουμπάρο θα έπρεπε να πάρει την έγκριση του νονού του. Την καθορισμένη μέρα ξεκινούσαν οι συγγενείς της νύμφης με επικεφαλής τη νονά για το σπίτι του γαμπρού. Είχαν ετοιμαστεί τα σχετικά γλυκίσματα και η νονά είχε ετοιμάσει τη λεγόμενη "καλαθιά", ένα καλάθι δηλαδή με σύκα, καρύδια, παξιμάδια και ούζο. Μόνο  η νύμφη έμενε στο σπίτι. Μετά την υποδοχή και τα πρώτα κεράσματα μερικοί νέοι και νέες έφευγαν για να φέρουν τη νύμφη στο σπίτι του γαμπρού. Όσοι ήταν συγκεντρωμένοι στο σπίτι του γαμπρού περίμεναν με αγωνία την προσέλευση της νύμφης.

Στην πόρτα του σπιτιού την περίμενε μια στενή συγγενής του γαμπρού, η μητέρα ή η αδερφή του η οποία κρατούσε ένα φλιτζάνι με μέλι για να "μελώσει" τη νύφη. Το μέλωμα έχει συμβολικό χαρακτήρα γιατί εκφράζει την επιθυμία και την ευχή να είναι γλυκιά η ζωή των μελλόνυμφων. Η νύφη τώρα γονατίζει και φιλά το χέρι των πεθερικών και άλλων συγγενικών της σεβαστών. Μετά η νύφη και ο γαμπρός κερνούν τον κόσμο και αρχίζει το γλέντι το οποίο κρατά μέχρι τα ξημερώματα. Η περίοδος του αρραβώνα διαρκούσε γύρω στους 6 μήνες. Κατά το διάστημα αυτό ο γαμπρός δε μπορούσε να συναντήσει μόνος την νύφη παρά μόνο με την παρουσία ενός συγγενή. Λέγεται πως κάποιος γαμπρός πήγε στο σπίτι της νύφης χωρίς να ξέρει ότι δειπνούν οι δικοί της. Αυτοί όταν τον είδε πήδηξε στην καταπακτή για να αποφύγει την συνάντηση τετ-α-τετ και τα σχόλια των συγχωριανών της.

Τέλος πρέπει να αναφέρουμε πως το παλικάρι του σπιτιού ποτέ δεν αρραβωνιαζόταν αν προηγουμένως δεν είχαν παντρευτεί οι αδερφές του.

Additional information